Rechten van de Scheldes

Luister naar de stem van de Schelde

Het initiatief wil de natuurlijke waterlopen van de Schelde, waaronder de Westerschelde, Oosterschelde en de Vlaamse Zeeschelde, juridische erkenning geven als rechtssubject, zodat hun ecologische en levens ondersteunende functie wordt beschermd bij besluitvorming. De beweging luistert naar “de stem van de Scheldes” en brengt deze in bestuurlijke en maatschappelijke debatten.

Vannacht schrok ik wakker. Misschien droomde ik wel. Ik weet het niet precies, of het nou dromen of slapen was. Ik schrok wakker omdat de Schelde tot mij sprak. De Schelde zei: “Ja, jullie zijn allemaal in discussies bezig met rechten toekennen. Ik kom bij jou mijn receeht opeisen: ik wil ook een stem.”

Het initiatief:

• werkt samen met bewoners, kunstenaars, wetenschappers, ontwerpers en beleidsmakers aan respectvol gebruik en bescherming.
• bepleit voogdijschap: voogden die de belangen van de Scheldes vertegenwoordigen in bestuurlijke en juridische processen.
• versterkt kennis over de ecologie en betekenis van de Scheldes door wetenschappelijke en praktische inzichten toegankelijk te maken.

Hoe staat het er nu voor?

• Rechten van de Scheldes activeert activiteiten zoals workshops, publieke lezingen, wandelevenementen, samenwerkingen met gemeentes, en neemt deel aan Europese netwerken voor waterlichaam-rechten.
• Gemeenten zoals Gent en Terneuzen zijn eerste ondertekenaars van samenwerkingsintenties rondom de Schelde-rechten.
• Er zijn lopende campagne- en petitieactiviteiten zoals tegen PFAS-lozingen en steun voor natuurherstelprojecten.

Tussen de Scheldes

De Schelde-estuaria vormen één van de belangrijkste getijdenecosystemen in Noord-West-Europa:

• Westerschelde: getijdenwaterloop die de Noordzee verbindt met de haven van Antwerpen; rijk aan wadplaten, slikken en natuurlijke habitats.
• Oosterschelde: nationaal park en getijdengebied met unieke zoutgetijdenecologie; belangrijk leefgebied voor vissen, zeezoogdieren, vogels en zilte flora.
• Vlaamse Zeeschelde: estuarium lopend door België; essentieel voor migratie routes van vissoorten en brengt sediment en voedingstoffen door het systeem.

Deze gebieden dragen bij aan:

• Biodiversiteit, waaronder wad- en slikecosystemen, vis- en vogelpopulaties.
• Natuurlijke waterzuivering en kustbescherming via getijden en slikken.
• Economische waarde door visserij, scheepvaart en toerisme.
• Cultuur- en landschapswaarde voor lokale gemeenschappen.
• De Scheldes zijn dus cruciaal voor mens en natuur, maar staan onder druk door vervuiling, baggeractiviteiten en industriële lozingen.

Voordat het te laat is

De Scheldes worden uitdagend beheerd binnen bestaande juridische kaders die natuur en waterlopen niet als rechtssubjecten erkennen.

Problemen zoals watervervuiling (bijv. PFAS lozingen) en ecologische stress door baggeren en scheepvaart vragen om nieuwe beschermingskaders.

Het initiatief is geïnspireerd door internationale bewegingen voor rechten van de natuur en Earth Trusteeship-principes, die pleiten voor juridische vertegenwoordiging van natuurlijke systemen.

Toen wij naar wanhoop overhelden, weerklonk de oproep van de Schelde: Ik wil mooi en helder kunnen stromen, vogels en vissen mogen wonen in mijn water, op mijn strand. Mensen moeten minder dromen over hun zelfgenoegzaam lot en zij moeten leren inzien dat ik hen draag. Niet andersom.