Achter de schermen: van werkdocument tot Wegwijzer

Heel veel dus. Stel dat een bos bij jou in de buurt dreigt te verdwijnen, of dat het slecht gaat met de waterkwaliteit van een rivier. Dan kun je samen met andere inwoners in actie komen, inspreken bij de gemeenteraad of een voorstel indienen om de belangen van die natuur beter te beschermen. Ook als ambtenaar, wethouder of raadslid kun je een groot verschil maken. Op allerlei bestuurslagen zijn er verschillende mogelijkheden om natuur een plek te geven in beleid, regelgeving en besluitvorming. Maar het vinden van de wegen ernaartoe is soms nog best een uitdaging. Wij werden de afgelopen jaren overspoeld met vragen.

Waar begin je? Waar moet je zijn? Wat is er mogelijk binnen de huidige wetgeving? Welke stappen kun je zelf zetten? Waar heb je anderen voor nodig? En hoe hebben anderen dat aangepakt? Het kan je behoorlijk gaan duizelen als je de wil en de wens hebt om je in te zetten voor je leefomgeving.

Om zo veel mogelijk mensen te helpen, zijn we de Wegwijzers gaan maken. Het is voor ons belangrijk om onze kennis en kunde openbaar, toegankelijk en breed te delen om zo burgers, beleidsmakers en de juridische wereld een stapje vooruit te helpen. Er zijn namelijk meerdere stappen die je nu al kunt zetten binnen de huidige kaders, maar die zijn lang niet voor iedereen even toegankelijk. Met de Wegwijzers brengen we onze juridische kennis en praktijkervaring samen en vertalen we die naar begrijpelijke uitleg, inspirerende voorbeelden en concrete stappen. Zodat mensen zelf verder kunnen en de mogelijkheden van Rechten van de Natuur op steeds meer plekken worden benut. Inmiddels zijn er Wegwijzers voor burgers en gemeenten. En op 20 november 2026 komt daar een nieuwe bij, speciaal voor provincies en waterschappen. Met de Provinciale Statenverkiezingen en waterschapsverkiezingen van maart 2027 in aantocht is dit hét moment om Rechten van de Natuur ook een plek te geven in de verkiezingsprogramma’s voor de komende bestuursperiode.

Maar hoe maak je van een flinke berg juridische kennis iets waar mensen ook echt wat aan hebben?

Als chef communicatie van Stichting Rechten van de Natuur ben ik nauw betrokken bij het maken van onze Wegwijzers. Ik neem je graag mee achter de schermen.

Het begint bij Jan

De eerste versie komt van onze chef juridische zaken Jan van de Venis. Hij duikt in de wetgeving, onderzoekt welke juridische en bestuurlijke mogelijkheden er zijn en verzamelt voorbeelden uit binnen- en buitenland. Wat gebeurt er bijvoorbeeld al in andere landen? En welke mogelijkheden kunnen we in Nederland nu al benutten? Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat de belangen van een rivier worden meegewogen bij besluiten over waterbeheer? Of hoe kan een gemeente de belangen van natuur structureel meenemen in haar beleid? Dat soort vragen proberen we in de Wegwijzers zo concreet mogelijk te beantwoorden.

Dat betekent flink wat uitzoekwerk. Want voor je het weet, zit je midden in ingewikkelde vraagstukken over rechtspersoonlijkheid, vertegenwoordiging en de bevoegdheden van verschillende overheden. Gelukkig weet Jan daar wel raad mee.

Onze directeur Jessica den Outer denkt ondertussen mee over de inhoud en de grotere lijn. Welke ontwikkelingen zijn belangrijk? Welke voorbeelden mogen absoluut niet ontbreken? En hoe zorgen we ervoor dat de Wegwijzer aansluit bij wat er in de praktijk speelt en waar mensen behoefte aan hebben?

Dan begint het schrappen

Als Jan zijn eerste versie af heeft, komt het document bij mij terecht. Ik kijk er dan vooral naar vanuit de lezer. Want hoe zorg je ervoor dat iemand die geen juridische achtergrond heeft, toch begrijpt wat er allemaal mogelijk is? En misschien nog wel belangrijker, dat diegene na het lezen ook weet hoe hij of zij zelf aan de slag kan?

Dat betekent dat ik behoorlijk wat vragen stel en vaak flink aan het schrappen sla. Is deze uitleg echt nodig? Kan het eenvoudiger? Moeten we hier niet een concreet voorbeeld geven? Soms verdwijnt er een halve pagina waar Jan waarschijnlijk uren aan heeft gewerkt. Gelukkig kan hij daar inmiddels wel tegen. Denk ik ;-)

Als we het allemaal eens zijn over de tekst, gaat Steff Black ermee aan de slag - onze social media, designheld. Zij zorgt ervoor dat al die informatie ook prettig leesbaar wordt, met een heldere indeling, illustraties en een vormgeving die je helpt om snel te vinden wat je zoekt. Steff en ik werken hierin nauw samen, want zodra de tekst in het ontwerp staat, blijkt er vaak toch weer van alles aangepast te moeten worden. Een alinea is veel te lang, of we komen er juist achter dat een bepaald onderdeel toch wat meer uitleg nodig heeft.

En zo gaat de Wegwijzer nog een paar keer heen en weer tussen ons. Jan kijkt of alles juridisch nog klopt en als we denken dat we er eindelijk zijn, lezen Jessica en onze zakelijk leider Floor Pino de laatste versie nog eens door. En gelukkig maar, want er blijken vrijwel altijd nog foutjes in te staan die wij allemaal over het hoofd hebben gezien.

Maar wat levert het op?

Natuurlijk hopen we vooral dat mensen de Wegwijzers ook echt gebruiken en dat ze er iets aan hebben. Maar hoe weet je of dat ook gebeurt?

Om daar meer zicht op te krijgen, vroegen we lezers van de Wegwijzer voor burgers naar hun ervaringen. De resultaten waren positief. De inhoud kreeg gemiddeld een 4,1 uit 5 en ruim 90% van de respondenten zou de Wegwijzer aanbevelen aan iemand die zelf aan de slag wil met Rechten van de Natuur. Vooral de praktische tips, voorbeelden en het overzicht van de mogelijkheden werden gewaardeerd. En we kregen ook nuttige suggesties voor verbeteringen, zoals meer praktijkverhalen en concrete voorbeelden. Die hebben we in de Wegwijzers erna zo goed als mogelijk verwerkt. Zo worden ze steeds beter. Mede dankzij de lezers.

Maar het leukste zijn misschien wel de persoonlijke reacties die we af en toe ontvangen. Zoals die van Corinne Kalisvaart uit Haarlemmermeer. Zij zet zich al langer in voor de natuur in haar gemeente en vertelde ons enthousiast over het nieuwe coalitieakkoord eerder dit jaar. Daarin zijn onder andere 8.000 extra bomen en biodivers maaibeheer opgenomen. Volgens Corinne helpt het dus om regelmatig in te spreken bij de gemeenteraad.

Ze sloot haar bericht af met: “Yesss. Wegwijzer helpt!”

En daar worden we dus blij van. Want precies daarvoor maken we de Wegwijzers. Om mensen de kennis en handvatten te geven waarmee ze zelf iets kunnen betekenen voor de natuur in hun omgeving.

En nu nog even doorwerken

De Wegwijzer voor gemeenten hebben we eerder dit jaar ook laten drukken bij Paper on the Rocks. Die gedrukte versie kun je nog steeds hier bestellen.

Ondertussen zijn we alweer druk bezig met de volgende Wegwijzer, dit keer voor provincies en waterschappen. Jan en ik zitten op dit moment midden in het heen en weer sturen van teksten, waarbij Jessica en Floor ook regelmatig meekijken. Eind deze week hopen we de inhoud af te ronden, zodat Steff ermee aan de slag kan.

Want op 20 november moet alles klaar zijn. Dan lanceren we de nieuwe Wegwijzer tijdens onze allereerste Rights of Nature Sessions,

waarin we samen met Jan en Jessica ingaan op de mogelijkheden die gemeenten, provincies en waterschappen nu al hebben om natuur een plek te geven in beleid, regelgeving en besluitvorming (pssst, daar kun jij ook bij zijn. Check de agenda)

We hebben dus nog even wat te doen. Dus hup hup, aan de slag.