Waarom besluiten mét de natuur? Raadslid Daniëla Koele over wie er mee mag praten op Schiermonnikoog

Daniëla Koele werd op 1 april 2026 beëdigd als raadslid voor Schiermonnikoogs Belang. In haar maidenspeech over participatie stelde ze een vraag die precies past bij deze serie: wie mag er eigenlijk meepraten als we besluiten nemen over onze leefomgeving? We publiceren haar speech hier, met Daniëla’s eigen verhaal erbij.

Wie mag er eigenlijk meepraten?

Bij de portefeuilleverdeling binnen onze raadsfractie van Schiermonnikoogs Belang stak ik direct mijn hand op bij het onderwerp participatie. Het was een kwestie van geluk dat dit het eerste onderwerp werd waarover ik mocht spreken in de gemeenteraad van Schiermonnikoog; zo kon ik de rechten van de natuur moeiteloos opnemen in mijn maidenspeech: hoezo alleen mensen die meepraten en beslissingen nemen? Waar is de stem van de natuur op dit eiland waar natuur zo belangrijk is? Onze menselijke ‘superioriteit’ is niet meer logisch. Nu AI steeds slimmer en sneller wordt, laat ons dat ook nadenken over onze plaats in de wereld en over het bestaansrecht van levensvormen (zoals natuur en dieren) die wij als ‘lager’ achten. Waar we zogenaamd over kunnen ‘beschikken’. Maar is dit wel zo?

En wie vraagt het de Waddenzee?

Sinds de zeven jaar dat ik op Schiermonnikoog woon, zie ik dat het ministerie van Klimaat en Groene Groei dwars door de Waddenzee stroomkabels wil aanleggen, worden er windparken op zee gebouwd en boort het bedrijf One-Dyas boven Schiermonnikoog in de Noordzee naar gas. Ik vraag me af: wie gaat daar eigenlijk over? Bij wie liggen de Rechten van de Natuur? Waar halen wij het (morele) recht vandaan om dit soort beslissingen te kunnen nemen? ‘Wie heeft er een stem?’ is precies de vraag die mij al bezighield voordat ik überhaupt in de raad zat.

Daniëla’s maidenspeech:

“Voorzitter,

De kennis die op dit eiland aanwezig is, in de hoofden, handen, harten van de mensen die hier wonen, is énórm. Generaties lang is hier geleerd hoe dit eiland werkt. Hoe de natuur hier werkt. Hoe de zee werkt. Kennis waaraan ik me laafde toen ik hier zeven en een half jaar geleden kwam wonen. Het verbaasde me dan ook hogelijk dat er soms beslissingen worden genomen alsóf die kennis niet bestaat. Participatie betekent voor mij precies dat: luisteren naar de mensen die hier wonen, die dit eiland kennen. Niet symbolisch, niet als een sluitstuk van een besluit dat al is genomen, maar écht, aan de voorkant.

De startnotitie participatie die vandaag voorligt, ondersteun ik dan ook met kracht. Schiermonnikoogs Belang is blij met de eilandspecifieke uitgangspunten: het eilandritme, eerlijkheid over invloed (kunnen wij hier als gemeente wel een besluit over nemen of doet de provincie of het rijk dat) én persoonlijke terugkoppeling. Dát is participatie zoals die volgens mij bij de kleinste gemeente van Nederland hoort. De schaal van het eiland maakt iets mogelijk dat in grote gemeenten onhaalbaar is: namelijk deze persoonlijke terugkoppeling. Dit kan ons onderscheidend maken in de manier waarop er met inwoners wordt gecommuniceerd. Schiermonnikoogs Belang wil benadrukken dat het hier groot voorstander van is.

Ook is op het eiland natuurlijk ‘wie er mag meepraten’ complexer dan aan de wal. We hebben permanente bewoners, tweedehuisbezitters, seizoenswerkers en ondernemers die niet op het eiland wonen, maar wel hun bedrijf hier hebben. We onderstrepen dan ook volledig dat per traject vooraf wordt bepaald welke doelgroepen worden uitgenodigd en met welk gewicht hun inbreng meeweegt. Een van de verworvenheden in deze startnotitie is dat er rekening wordt gehouden met hoe de tijd verstrijkt op dit eiland; in de zomer is iedereen druk en is, zoals in de startnotitie wordt aangegeven, een participatietraject dat in deze zomerpiek wordt gestart, op voorhand kansarm. Daarom ben ik verheugd dat de tijdsplanning in de presentatie is aangepast, omdat in de startnotitie nog stond dat participatietraject over deze participatieverordening (heel goed dat dit plaatsvindt) juíst in deze zomer was gepland.

En dan nog dit, voorzitter, en hier wil ik even de tijd voor nemen, omdat ik vandaag voor het eerst spreek in deze raad. Participatie gaat over wie een stem heeft. Wij regelen dat vandaag voor inwoners, bedrijven, organisaties. Maar er is één betrokkene die hier altijd buiten de deur staat. Die de grootste belangen heeft bij alles wat wij hier op deze plek beslissen. Die niet kan inspreken, geen bezwaar kan maken, geen handtekening kan zetten.

Op de lagere school maakte ik een werkstuk over de Waddenzee. Niet zo bijzonder, behalve misschien dat het het enige werkstuk is dat ik mijn hele leven heb bewaard en nu in mijn huis aan de muur hangt.

Mijn juf had bovenaan met rode letters geschreven: ze willen de Waddenzee inpolderen, wat vind je daarvan? Ik had eronder in hoofdletters geschreven: STOM.

Met deze nieuwe participatieverordening willen we méér dan de minimale variant. We gaan de komende tijd regelen wie er mee kan praten. Voorzitter, wereldwijd groeit er een beweging die wil veranderen dat alleen mensen dat kunnen. Die internationele beweging heet Rechten voor de Natuur. De natuur heeft geen juridische stem aan tafel, maar ondervindt wel de gevolgen van gemeentelijke keuzes. Ecuador nam deze rechten op in de Grondwet. Nieuw-Zeeland gaf de beroemde Whanganui-rivier in 2017 als eerste rivier ter wereld dezelfde rechten als de mens. De rivier werd een rechtspersoonlijkheid. Spanje (Europa, we komen steeds dichterbij) deed hetzelfde voor de lagune Mar Menor. Parijs heeft de rivier de Seine uitgeroepen tot ereburger, een laagdrempelige eerste stap richting Rechten van de Natuur. En nog dichter bij huis: onze buurgemeente Noardeast-Fryslân nam in 2019 al een motie aan voor bijzondere rechten van de Waddenzee. Het leefde toen al, maar inmiddels is er veel veranderd, praktisch gezien. Schiermonnikoogs Belang wil dat bij het uitwerken van het participatiebeleid ook wordt onderzocht hoe de belangen van de natuur structureel kunnen worden meegewogen. Als volwaardig onderdeel van wie hier een stem verdient, niet als wens in een bijlage.

En hoe dat kan (het is gemakkelijker dan je denkt), daar ga ik het nu over hebben. De gedachte is eenvoudig. Een bedrijf kan een rechtspersoon zijn, met eigen rechten, eigen belangen, eigen stem in de rechtszaal. Waarom dan bijvoorbeeld de Waddenzee niet? Of het Noordzeestrand van Schiermonnikoog? Voorzitter: dát is geen besluit dat wij hier vandaag nemen. Dat klopt. Rechtspersoonlijkheid voor bv. de Waddenzee moet via de Tweede Kamer. Maar gemeenten kunnen wél al stappen zetten voor rechten van de natuur, bijvoorbeeld via de Omgevingsvisie (die een heeeel goed kader geeft om deze rechten mee te nemen), of via een algemene plaatselijke verordening, met bepalingen als: een verbod op verslechtering van natuur of het recht op herstel en regeneratie (dat de natuur het recht geeft te herstellen van menselijke ingrepen). En voorzitter, sinds vorig jaar gaat dit ineens hard. Er zijn steeds meer gemeenten die zich hiermee bezighouden. Groningen, Amsterdam met het Amstelpark, Deventer, Eindhoven, Apeldoorn, Utrecht, Den Haag, Zaanstad. En ook participátie namens de natuur is al eerder gedaan. In Gouda bijvoorbeeld. De Goudse participatie verordening 2026 is als volgt gewijzigd (het kan gewoon): aan de lijst van belanghebbenden zijn ‘natuurbelanghebbende’ en ‘natuurvertegenwoordiger’ toegevoegd. Dat is een onafhankelijk deskundige persoon of instantie die bevoegd is om de belangen van natuurbelanghebbenden in participatieprocedures te behartigen. En dan gaat het om onderwerpen die mogelijke ecologische effecten hebben. Met ‘onafhankelijk’ wordt dan bedoeld dat deze persoon of organisatie zonder aansturing van het gemeentebestuur handelt en ook geen direct belang heeft bij de uitkomst. De Stichting Rechten van de Natuur heeft nét een wegwijzer voor gemeenten uitgegeven, waarin dit allemaal beschreven staat, hoe je natuur kunt meenemen in besluitvorming. Voorzitter, met het Net op Zee project Doordewind, de bijbehorende kabels, het mogelijk afsluiten van de natura 2000 gebieden door Rijkswaterstaat, op een eiland waar mensen leven en werken, en met natuur samenleven en daar veel verstand van hebben, denk ik dat het tijd is dat wij hier serieus werk van gaan maken. We zijn dan wel de kleinste gemeente van Nederland, maar wel met grote ecologische belangen. De Waddenzee is uniek. Is het grootste getijdengebied ter wereld. Als iemand dit voortouw kan nemen, zijn wij het.

Want als kind wist ik het al: de Waddenzee negéren is stom. Haar geen stem geven ook. Dank u wel.”

Nawoord: Van diepe zuchten tot een gelukssprongetje

De reacties op mijn maidenspeech liepen uiteen van heel positief (‘dit hebben we nog nooit eerder zo gehoord in deze raad, dank je wel’) tot heel sceptisch. Er werd weggekeken. Er werden diepe zuchten geslaakt. Eerlijk gezegd vind ik dat niet erg. Een idee dat niemand raakt, verandert niets.

Wat me verraste, was de echo buiten de raadzaal. Karen de Jong, die als adviseur verantwoordelijk is voor het schrijven van de participatieverordening, schreef vlak voor het zomerreces op LinkedIn:

“Raadslid Daniëla Koele bracht in haar maidenspeech een prachtig pleidooi in om in het participatiebeleid ook stem te geven aan de natuur en de zee. We gaan de komende maanden onderzoeken hoe we dat goed kunnen laten landen in de manier van werken van deze kleinste, maar ook één van de mooiste gemeenten van Nederland.”

Hiervan kreeg ik een gelukssprongetje in mijn hart. Een verkenning naar hoe je de natuur een stem kunt geven in de besluitvorming, concreet, in de verordening, voor een gemeente die direct verbonden is met het Waddenecosysteem. Dat is precies wat ik voor ogen had. Schiermonnikoog heeft drie partijen, elk met drie zetels. We werken raadsbreed. Mijn hoop is dat uiteindelijk alle negen raadsleden, ook de sceptici, de logica gaan zien. Niet omdat Rechten van de Natuur een politieke kleur heeft, maar omdat het een eerlijke vraag is: als we participatie serieus nemen, wie tellen we dan mee? Aan andere raadsleden die met dit thema worstelen of het willen oppakken, zou ik dit willen meegeven: stel deze vraag. Hoe vaker, hoe beter. Dat alleen al is blijkbaar meer dan de meeste mensen doen en des te groter is de kans dat de natuur een volwaardig onderdeel wordt van besluitvorming. Verder: maak het concreet en lokaal. Niet ‘natuur in het algemeen’, maar dit bos, deze rivier, deze kuststrook. Koppel het aan een bestaand traject, een omgevingsvisie of een participatieverordening. Dan is het geen filosofie meer, dan wordt het beleid.

Daniëla Koele
Raadslid Schiermonnikoogs Belang, gemeente Schiermonnikoog
Augustus 2026

Reflectie van de stichting

Het verhaal van Daniëla Koele laat zien hoe een grote gedachte heel concreet kan worden in de lokale politiek. Door bij participatie ook te vragen hoe de belangen van de natuur kunnen worden meegenomen, ontstaat een praktische route naar besluiten mét de natuur. In onze Wegwijzer voor gemeenten laten we zien welke mogelijkheden gemeenten hiervoor hebben.