Achter elk Rechten van de Natuur initiatief staan mensen die begonnen

Vandaag het verhaal van Jessica den Outer, die haar onderzoek voor een boek zag uitgroeien tot de oprichting van Stichting Rechten van de Natuur.

Door: Jessica den Outer

Meer dan een juridisch concept

Toen ik begon met het schrijven van Rechten voor de Natuur, had ik één doel voor ogen: laten zien dat Rechten van de Natuur veel meer is dan een juridisch concept. Achter iedere wet, uitspraak of grondwetswijziging schuilt namelijk een verhaal. Van mensen die zagen dat bestaande regels de natuur onvoldoende beschermen. Van gemeenschappen die opkwamen voor een rivier, een bos of een berg. Van burgers die besloten dat het anders moest. Die verhalen wilde ik vertellen.

Ik kwam bij Rechten van de Natuur terecht vanuit juridische nieuwsgierigheid. Ik studeerde rechten en toen ik las dat de Whanganui-rivier in Nieuw-Zeeland rechtspersoonlijkheid had gekregen, raakte ik geïnteresseerd. Ik had geleerd dat bedrijven, gemeenten en kerken rechtspersonen kunnen zijn, maar niet dat natuur ook zo’n status kan hebben. Gaandeweg is mijn fascinatie voor dit onderwerp steeds meer komen te liggen bij de kracht van bewegingen in plaats van alleen bij de juridische vraagstukken. Daar ligt de échte kracht van verandering.

Voor dit boek sprak ik met mensen uit verschillende delen van de wereld. Van Ecuador tot Nieuw-Zeeland, van Colombia tot Spanje. Ik sprak advocaten, inheemse leiders, studenten, professoren en kinderen. Ik was nieuwsgierig: wie waren zij? Wat bracht hen in beweging? Hoe kregen zij anderen mee? Welke obstakels kwamen ze tegen? En hoe hielden ze vol als verandering jaren op zich liet wachten?

Fun fact: ik heb al deze mensen online geïnterviewd. Ik heb nog nooit een plek bezocht waar Rechten van de Natuur worden erkend!

Overal anders

Overal kwam ik dezelfde liefde en hetzelfde respect voor het leven tegen, maar nooit dezelfde aanpak. Iedere plek kent een eigen geschiedenis, cultuur en verhouding tot natuur. Daardoor ziet Rechten van de Natuur er overal anders uit. Die diversiteit maakt de beweging bijzonder.

Sommige initiatieven begonnen vanuit een lokale gemeenschap die een rivier wilde beschermen. Andere ontstonden vanuit inheemse kennis, gemeentelijke politiek, rechtszaken of burgerinitiatieven. Wat al die verhalen wel gemeen hebben, is dat verandering bijna altijd begint bij mensen. Niet bij een wet.

Wetten zijn belangrijk. Ze kunnen een fundamentele verandering mogelijk maken.

Maar voordat een wet wordt aangenomen, is er meestal al een lange weg afgelegd.

Mensen voeren gesprekken, bouwen coalities, verzamelen kennis, ontwikkelen nieuwe ideeën en laten zien dat het ook anders kan. Tijdens het schrijven groeide ook een andere vraag. Als zoveel inspirerende voorbeelden wereldwijd laten zien wat mogelijk is, hoe kunnen we die lessen dan gebruiken in Nederland? Er waren al mooie initiatieven in Nederland, maar Rechten van de Natuur zijn nog verre van mainstream.

Dat was de aanleiding voor de oprichting van Stichting Rechten van de Natuur.

Van lessen naar beweging

Sinds de oprichting van de stichting probeer ik bij te dragen aan een samenleving waarin natuur niet alleen wordt gezien als iets dat we kunnen gebruiken of beschermen, maar ook als een entiteit met een eigen waarde en een eigen plek. Daarbij bouwen we voort op de ervaringen van burgerbewegingen uit andere landen. Rechten van de Natuur zijn zo divers dat we hun werk niet kunnen en willen kopiëren, maar we kunnen wél de lessen eruit halen.

In de verhalen die ik voor mijn boek onderzocht, zag ik steeds opnieuw hoe belangrijk drie dingen zijn: kennis delen, mensen en organisaties bij elkaar brengen en concrete stappen zetten richting juridische erkenning.

Daarom richten we ons binnen de stichting allereerst op het ontwikkelen en delen van kennis. Veel mensen horen voor het eerst over Rechten van de Natuur en vragen zich af wat het precies betekent. Om de Grondwet te wijzigen hebben we draagvlak nodig. We maken kennis daarom toegankelijk voor een breed publiek. We delen praktijkvoorbeelden, publiceren artikelen en organiseren lezingen en bijeenkomsten waarin mensen met elkaar in gesprek kunnen gaan.

Daarnaast willen we mensen en organisaties met elkaar verbinden. In vrijwel ieder succesvol voorbeeld uit het buitenland blijkt samenwerking essentieel. Verandering ontstaat wanneer burgers, wetenschappers, juristen, kunstenaars, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties elkaar weten te vinden. De stichting brengt die verschillende perspectieven samen en stimuleert nieuwe samenwerkingen.

Tot slot ondersteunen we concrete stappen richting juridische erkenning van Rechten van de Natuur in Nederland. Dat kan op verschillende manieren: door gemeenten te inspireren, beleidsmakers van kennis te voorzien, onderzoek te ondersteunen en mee te denken over juridische mogelijkheden.

Deze keuzes zijn niet toevallig. We hebben goed gekeken naar de succesverhalen van burgerinitiatieven in het buitenland en naar wat wel en niet werkte.

Verandering vraagt een lange adem

Tegelijkertijd leerde ik de belangrijkste les van allemaal: systeemverandering vraagt om een lange adem. Dat geldt ook voor Rechten van de Natuur.

We leven in een samenleving waarin natuur vaak nog wordt benaderd als eigendom, grondstof of gebruiksruimte. Rechten van de Natuur nodigen uit om die relatie opnieuw te bekijken. Dat vraagt niet alleen om nieuwe wetten, maar ook om een andere manier van denken. Daarom is deze beweging net zo cultureel als juridisch.

Culturele verandering laat zich niet afdwingen. Ze ontstaat doordat steeds meer mensen zich een andere toekomst kunnen voorstellen. Dat bereik je door verhalen te vertellen en zichtbaar te maken wat er al gebeurt. Daarom geloven wij bij de stichting ook zo in de kracht van verhalen.

Nederlandse verhalen

Ook in Nederland groeien die verhalen. Van Limburgers die opstaan voor hun geliefde Moeder Maas tot initiatieven rond de Waddenzee. We proberen die verhalen te vertellen om nieuwe verbindingen te leggen en te bouwen aan een Nederlandse beweging die past bij onze eigen samenleving.