Een ander perspectief op de waarde van natuur volgens Kirstin Poot

Geschreven door: Kirstin Poot

Wat is van waarde?

We zijn heel goed geworden in het meten en zichtbaar maken van economische waarde. Dat helpt ons om keuzes te maken, resultaten te vergelijken en vooruitgang zichtbaar te maken. Maar niet alles wat voor ons van wezenlijke waarde is, laat zich op die manier vangen.

Misschien valt me dat juist op omdat ik in heel uiteenlopende werelden heb gewerkt. Mijn loopbaan begon in commerciële rollen in het bedrijfsleven, waar resultaat, meetbaarheid en economische waarde heel vanzelfsprekend bepalen hoe je naar de wereld kijkt. Ik heb daar veel geleerd en zie zeker ook de kracht van die manier van werken en denken. Toen ik daarna in natuurbescherming, humanitaire hulp en kunst en cultuur werkte, werd de vraag wat iets ‘waard’ is steeds moeilijker te beantwoorden.

Wat is menselijke waardigheid waard? Of schoonheid, verbondenheid, een gezonde leefomgeving? Je kunt proberen om ook daar economische waarde aan te verbinden. Maar dat zegt nog niets over waarom we die dingen belangrijk vinden. Wat ons mens maakt en hoe we ons verbonden voelen met de wereld om ons heen, laat zich moeilijk meten.

Wie bepaalt wat nodig is?

Toen ik voor Stichting Vluchteling werkte, bezocht ik vluchtelingenkampen aan de grens met Syrië en later in Zuid-Soedan. Wat me uit die periode is bijgebleven, is dat mensen die voor hun veiligheid en basisbehoeften afhankelijk zijn van hulp, daarmee niet hun stem verliezen. De hulporganisatie probeert mensen die door een crisis worden getroffen zoveel mogelijk zelf te betrekken bij de keuzes die worden gemaakt. Dat vraagt van degenen die die hulp mogelijk maken ook iets: niet automatisch denken dat degene met de middelen en zeggenschap ook het beste weet wat er nodig is.

Ik zie daar een verbinding met natuur. Niet omdat je mensen die door oorlog zijn getroffen kunt vergelijken met natuur, maar omdat er een vergelijkbare vraag onder ligt:

wie bepaalt wat nodig is wanneer bescherming afhankelijk is van de keuzes van anderen?

Een andere plek voor natuur

In een dichtbevolkt en sterk verstedelijkt land als Nederland hebben we zo weinig ruimte gelaten voor natuur, dat die voor een groot deel afhankelijk is geworden van de keuzes die wij maken. En van het beleid dat daar richting aan geeft. Dat zag ik van dichtbij toen ik bij het Zuid-Hollands Landschap werkte. Natuurbeschermers doen hun best, maar werken binnen beleidskaders die bepalen hoeveel ruimte natuur krijgt, welk gebruik we toestaan en hoe zwaar natuur weegt tegenover andere belangen.

Daar zit voor mij ook een verbinding met de wereld waarin ik nu werk, die van kunst en cultuur. Muziek, dans en natuur lijken misschien niet direct veel met elkaar te maken te hebben, maar ook daar gaat het om waarde die zich niet eenvoudig laat vertalen in nut of rendement. Muziek en dans kunnen van grote waarde zijn, zonder dat die waarde zit in wat ze concreet opleveren. Voor natuur geldt eigenlijk hetzelfde: haar waarde reikt verder dan wat zij ons concreet oplevert.

Daarom is Rechten van de Natuur zo’n interessante beweging. Het stelt de vraag hoe we natuur beter kunnen beschermen én wat er kan veranderen als natuur zelf een positie krijgt in onze besluitvorming.

Rechten van de Natuur stelt iets wat vanzelfsprekend lijkt ter discussie: dat mensen uiteindelijk bepalen wat natuur nodig heeft en hoeveel ruimte we daarvoor willen maken. Onze juridische, economische en bestuurlijke systemen helpen ons om belangen af te wegen en onze samenleving te organiseren. Tegelijkertijd mogen we blijven onderzoeken of de manier waarop we dat hebben georganiseerd nog voldoende recht doet aan wat van waarde is.

Een perspectief verder brengen

Ik heb altijd een zwak gehad voor mensen die durven te vragen of iets wat we heel normaal zijn gaan vinden eigenlijk wel zo vanzelfsprekend is. Dat is ook waarom ik ja heb gezegd tegen een bestuursrol bij Stichting Rechten van de Natuur. De stichting is nog jong en in ontwikkeling. Ik vind het uitdagend om juist in deze fase mee te denken en mee te bouwen. Vanuit mijn achtergrond in communicatie, fondsenwerving en bestuur hoop ik vooral bij te dragen aan de vraag hoe je zo’n nieuwe beweging verder brengt. Hoe maak je een ingewikkeld verhaal begrijpelijk zonder het plat te slaan? Hoe zorg je dat zo’n perspectief serieus wordt genomen? Hoe betrek je mensen erbij? En hoe zorg je ervoor dat een idee uiteindelijk ook zijn weg vindt naar organisaties, bestuur en besluitvorming?

Ik hoop dat we over vijf of tien jaar minder vreemd opkijken van de gedachte dat natuur een structurele eigen positie heeft in onze besluitvorming. Dat we bij besluiten over een rivier, een bos of een natuurgebied niet alleen kijken naar wat wij ermee willen, maar ook naar wat nodig is om het ecosysteem gezond te laten functioneren.

En misschien hoop ik vooral dat we iets minder vanzelfsprekend zijn gaan denken dat alleen datgene wat wij kunnen meten of in geld kunnen uitdrukken, werkelijk waarde heeft.