Rechten voor de Natuur in Eijsden-Margraten

De natuur als entiteit met rechten

De initiatiefnemers, de lokale politieke partij PRO Eijsden-Margraten, willen dat natuur niet alleen als object maar als een entiteit met eigen rechten wordt erkend. De motie verzoekt het gemeentebestuur om:

• Onderzoek te doen naar de juridische en praktische haalbaarheid van het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur in de gemeente.
• Bij nieuw beleid consequent de belangen van de natuur mee te wegen en die belangen duidelijk te maken in raadsvoorstellen.
• Betrokkenheid van maatschappelijke organisaties, deskundigen en belanghebbenden in het onderzoek en de verdere uitwerking.

Het uiteindelijke doel is dat natuur een “stem” krijgt in de lokale besluitvorming, bijvoorbeeld via een mogelijke voogd die namens de natuur kan spreken of optreden.

Een gebied vol natuurlijk hulpbronnen en biodiversiteit

De gemeente Eijsden-Margraten ligt in het Maasdal en het heuvelachtige zuid-Limburgse landschap, een gebied dat rijk is aan natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit. Het omvat onder andere:

• Heuvelland en kalkgraslanden, die belangrijk zijn voor insecten, planten en vogels.
• Rivierlandschappen rond de Maas, die ecologisch waardevol zijn voor water- en moerassoorten.
• Bosgebieden en open landschappen met een diversiteit aan flora en fauna.

Deze natuur levert belangrijke bijdragen aan:

• Ecologische processen zoals habitatvoorziening, biodiversiteit en waterhuishouding.
• Recreatie en leef kwaliteit voor inwoners en bezoekers.
• Cultuurhistorische waarde als karakteristiek Limburgs landschap.

Omdat de natuur traditioneel geen juridische entiteit is, heeft ze in bestuursprocessen geen eigen stem, wat kan betekenen dat ecologische belangen ondergeschikt raken aan andere belangen.

Nieuwe bescherming nodig

De motie Rechten voor de natuur richt zich op het gebrek aan juridische bescherming en stem voor de natuur in gemeentelijke besluitvorming. De motie signaleert dat:

• Natuur geen stem heeft in besluiten, terwijl het essentieel is voor welzijn en toekomstbestendigheid van de gemeente.
• Druk op natuur toeneemt door klimaatverandering, verlies van leefgebieden, vervuiling en menselijke activiteiten.
• Het bestaande rechtskader de natuur beschouwt als juridisch object, waardoor ze niet zelfstandig belangen kan vertegenwoordigen.

Hoe staat het er nu voor?

Op 7 november 2023 is de motie Rechten voor de natuur door de gemeenteraad aangenomen.

In begin 2025 is een onderzoeksproject gestart via externe expertise (Wageningen Environmental Research) om de haalbaarheid van het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur binnen de gemeente te verkennen. Het onderzoek laat zien dat de Omgevingswet mogelijkheden biedt om natuurbelangen beter mee te wegen in gemeentelijke besluitvormingsprocessen.

Het college van burgemeester en wethouders informeert de gemeenteraad periodiek over de voortgang, betrekt relevante belanghebbenden en peilt maatschappelijk draagvlak voor opties om natuurbelangen te verankeren in beleid.

Klimaatverandering lijkt in Nederland een ver-van-mijn-bed show, maar de overstromingen in Zuid-Limburg een paar jaar geleden vertellen een ander verhaal. In mijn gemeente zie ik dat de natuur het moet afleggen tegen economische belangen. We nemen de ruimte van de natuur in, terwijl we zo trots zijn op ons groen en het landschap. Dus moeten we anders gaan denken over onze relatie natuur. De rechten van de natuur zijn voor mij het perfecte voorbeeld hoe je dit voor elkaar kunt krijgen.

Sjanne Quellhorst