Hoe Mar Menor rechten kreeg

De Spaanse lagune Mar Menor kreeg rechten. En dat gebeurde nadat een kleine groep mensen opstond omdat ze vonden dat het anders moest.

Aan de zuidoostkust van Spanje ligt de Mar Menor, een ondiepe zoutwaterlagune die jarenlang bekend stond om haar heldere water en rijke biodiversiteit. Flamingo’s, zeegrasvelden, vissen en zeepaardjes vormden samen een kwetsbaar maar veerkrachtig ecosysteem. Totdat intensieve landbouw, lozingen en verstedelijking hun tol begonnen te eisen. Het water werd troebel, algen namen het over en massale vissterfte maakte pijnlijk zichtbaar hoe slecht het met de lagune ging. Tot twee keer toe vond een enorme ecologische ramp plaats. In de zomer van 2021 bereikte de situatie een hoogtepunt: wel 4,5 ton dode zeedieren spoelden aan op het strand van Mar Menor.

Wat volgde was dit.

Een groep advocaten en rechtenstudenten, samen met lokale bewoners en wetenschappers, kwam samen en stelde elkaar de vraag:

hoe kan het dat we zoveel regels en beschermingsmechanismen hebben voor dit gebied, en het ondertussen zo vervuild is geraakt? Waar loopt het vast in een systeem dat bescherming belooft, maar schade niet weet te voorkomen?

Wat we nodig hebben is niet nóg een beschermingsregel, bedachten ze, maar we zouden moeten erkennen dat de lagune een rechtssubject is. Geen bezit van de mens, maar een levende entiteit met eigen rechten, belangen en een plek aan tafel bij besluitvorming.

Dat idee groeide uit tot een burgerinitiatief dat ongekend veel steun kreeg. Ruim 640.000 mensen ondertekenden een petitie om de rechten van de Mar Menor wettelijk vast te leggen. In 2022 werd een nieuwe wet aangenomen door het Spaanse Parlement. Daarmee werd de Mar Menor het eerste natuurgebied in Europa met eigen rechten.

Concreet betekent dit dat de lagune nu het recht heeft om te bestaan, om gezond te blijven en om te herstellen. Er is een systeem van vertegenwoordiging ingericht, met onder andere wetenschappelijke experts, burgers en bestuurders die namens de lagune kunnen spreken en optreden. Als besluiten of activiteiten haar schaden, kan dat juridisch worden aangevochten, namens het ecosysteem zelf. En de eerste acties voor de bescherming van het gebied zijn al genomen.

Het bijzondere aan Mar Menor is niet alleen dát het is gelukt, maar hóé. Met een burgerbeweging van onderop. Omwoners die weigerden te accepteren dat natuur alleen beschermd kan worden zolang mensen daar last van ondervinden. Burgers die massaal de straten opgingen en tegen media zeiden: Ik BEN Mar Menor. Ik heb een (morele) verantwoordelijkheid om voor haar op te staan.

Mar Menor laat zien dat Rechten van de Natuur geen verre toekomstmuziek hoeft te zijn. Het is een werkbaar juridisch instrument dat begint bij verbeelding, gedragen wordt door de gemeenschap en eindigt in echte verandering.