Waarom besluiten mét de natuur? De Groene Stoel

In deze editie geen wetenschapper, wereldreiziger, politicus of ecoloog. Maar een stoel. Een groene stoel. Niet heel opvallend. Zonder bordje erbij. Zonder naam. En toch is het niet zomaar een stoel. Zodra je hem ziet staan, verandert er iets. Door de context waarin hij staat. Neergezet bij een overleg, een bijeenkomst of een besluitvormingsmoment. Als een markering. Een herinnering dat er altijd iets meespeelt dat niet vanzelfsprekend aan tafel zit.

De natuur.

De geboorte van de Groene Stoel

“We zoeken een beeld, een icoon, een idee dat gelijk duidelijk maakt waar we in essentie aan werken. En iets dat iedereen zelf ook kan gebruiken om eigen initiatieven een extra laag te geven.” Zo begonnen we samen met bureau The Terrace aan het traject dat uiteindelijk uitmondde in het beeld van de Groene Stoel. “De Groene Stoel is meer dan een object”, zo kwam The Terrace op een dag terug. “Het is een levend symbool van de beweging die jullie aanjagen.

De Groene Stoel leeft en beweegt: van beschermen achteraf, naar erkennen vooraf. Van besluiten over natuur, naar besluiten met natuur. En alles wat leeft, moet eerst geboren worden.”

En zo lieten we de stoel geboren worden. In de video komt hij uit de aarde, vergezeld door dieren, op weg naar de plekken waar besluiten worden genomen die ook hen raken. Daar schuift hij aan. De mensen in de video lijken de stoel te verwelkomen. Als iets heel vanzelfsprekends. En dat is eigenlijk ook hoe het zou moeten zijn. Maar de realiteit is anders.

Natuurlijk snappen we dat de natuur (bij gebrek aan een betere aanduiding gebruiken we het woord ‘natuur’ maar even als iets dat los staat van ons mensen) niet dezelfde soort stem heeft als wij mensen dat hebben. En dus ook niet dezelfde soort rechten, of stoel, nodig heeft als wij. Waar we ons voor inzetten met Rechten van de Natuur is iets heel praktisch. Het gaat over verantwoordelijkheid, rentmeesterschap, toekomstbestendigheid en voorspelbaarheid voor ondernemers, boeren en bestuurders. En over ons thuis. De natuur is de basis van alles: ons drinkwater, schone lucht, voedsel, gezondheid en economie. En met die natuur gaat het wereldwijd niet goed. We moeten dus kijken naar onze zelfgemaakte samenleving 'constructen' en of die ons nog wel dienen.

Hoe we nu besluiten nemen

We hebben met elkaar een manier ingericht waarop we keuzes maken. Wie er aan tafel zit, welke belangen worden meegenomen en op welk moment. Dat werkt. Tot het niet meer werkt.

Neem de Maas. Een cruciale bron van drinkwater voor ongeveer 7 miljoen mensen in Nederland en België. In augustus 2025 kon dit water een maand lang niet meer worden gebruikt voor drinkwater, onder andere door een te grote concentratie aan bestrijdingsmiddelen. Dat komt niet door illegale lozingen. Dit gebeurt binnen de wettelijke kaders.

Er worden besluiten genomen waarin verschillende belangen worden meegewogen. Bedrijven, overheden, gebruikers. Maar de vraag wat dit besluit betekent voor de rivier zelf krijgt niet altijd een duidelijke plek in die afweging. Het gevolg wordt dan later zichtbaar. En dan is ingrijpen ingewikkelder. Dit is één van de vele voorbeelden. Zoals Vincent Luyendijk het zo mooi beschrijft in deze column: de natuur stuurt geen factuur. “Wie geen factuur stuurt, wordt niet gemist in de begroting. Tot de rekening alsnog komt. In de vorm van hittestress, wateroverlast of verdwijnende bijen.”

Besluitvormingsprocessen

Nog even terug naar die besluitvormingsprocessen. De leefomgeving komt dus pas later in beeld. Wanneer plannen al zijn uitgewerkt. Wanneer belangen al zijn verdeeld. Wanneer er al richting is gekozen. Dan volgen toetsen, onderzoeken en soms bezwaarprocedures. Soms leidt dat tot aanpassing. Soms tot vertraging of stilstand. Dus ook wat die processen betreft kan het veel opleveren wanneer er, voorafgaand aan het beklinken van al die beslissingen, gelijk het perspectief van de natuur wordt meegewogen. “Gaat deze beslissing negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van dit bos, deze rivier of landschap? Dan doen we het niet. Of kijken we welke aanpassingen nodig zijn.” Want het is opvallend dat aan deze beslissingstafel stoelen staan voor bedrijven, overheden en organisaties, maar niet structureel voor hetgeen ons allemaal draagt.

Goed. De Groene Stoel dus. De Groene Stoel zelf is geen oplossing maar opent het gesprek. Het is een praktisch middel dat je morgen al kunt inzetten. Om een begin te maken. Hij maakt iets zichtbaar wat nodig is om die volgende stappen te kunnen zetten. Een plek voor de leefomgeving in besluitvorming. Soms zal die plek leeg zijn. Soms wordt hij ingevuld door kennis van water, bodem of ecologie. Soms door vertegenwoordigers die werken vanuit het perspectief van Rechten van de Natuur. Dat moment laat zien wat er mogelijk is wanneer die plek daadwerkelijk wordt meegenomen. 

Besluiten mét de natuur betekent dat de leefomgeving vanaf het begin onderdeel is van de afweging. De Groene Stoel is bedacht om dat moment zichtbaar te maken. Hopelijk iets dat de manier waarop keuzes tot stand komen kan helpen veranderen. En daarmee ook de uitkomst.